سد ایلی سو و پروژه گاپ، تهدید زیست محیطی یا حسادت و تنگ نظری!
پروژه آناتولی جنوب شرقی (گاپ)
اين طرح که جزو يکي از مهمترين طرح هاي آبي جهان و از جمله پروژه هاي مهم ترکيه با چشم انداز 100 ساله محسوب مي شود، در قالب طرح بزرگ گاپ به اجرا در مي آيد.
پروژه آناتولي جنوب شرقي يا همان `گاپ` که به زبان ترکي استانبولي(Guneydogu Anadolu Projesi – GAP) خوانده مي شود، يکي از بزرگترين پروژههاي آبي در جهان و بزرگترين پروژه توسعهاي در ترکيه است.
سد ایلیسو فقط یک بخش پروژه بزرگ گاپ است.
گاپ یک پروژه غول پیکر است که 25 طرح بزرگ آبیاری را پوشش می دهد و در صورت تکمیل 1.8 میلیون هکتار زمین آبرسانی میشود و کل مبلغ پروژه 32 میلیارد دلار است .
اين پروژه شامل 25 طرح آبياري و برقابي و در بردارنده 22 سد و 19 نيروگاه برقابي روي دجله و فرات است.
دجله و فُرات دو رود بزرگ بینالنهرین است. فرات که از کوهستانهای شرق آناتولی در کشور ترکیه سرچشمه گرفته و دِجله از دامنههای جنوبی رشتهکوه توروس در شرق ترکیه سرچشمه میگیرد.
سد ايليسو به عنوان يکي از طرح هاي مهم پروژه گاپ و دومين سد بزرگ ترکيه است. اين سد، از نظر ذخيره، دومين و از نظر ظرفيت نيروگاهي چهارمين سد بزرگ ترکيه به شمار مي رود و ظرفيتي معادل 10.6 ميليارد متر مکعب گنجايش(سه برابر بزرگترين سد ايراني يعني کرخه) دارد.
ترکيه عمليات ساخت سد ايليسو را در 2006 آغاز کرد و پيش بيني شده بود که در 2019 به اتمام برسد اما ساخت اين سد مثل بسیاری از پروژه های ترکیه پيش از موعد مقرر آن به پايان رسيده است.
ايليسو بعد از سد آتاتورک با 49 ميليارد متر مکعب گنجايش(معادل تمام 650 سد ايراني) که در 1992 بر روي رودخانه فرات احداث شد، دومين سد بزرگ ترکيه و از جمله سدهاي بزرگ جهان به شمار مي رود.
مقامات ترکيه اعلام کرده اند که سد ايليسو از نظر قابليت نيروگاهي نصب شده با يکهزار و 200 مگاوات ظرفيت توليد برق، معادل 10 درصد برق مصرفي ترکيه را تامين خواهد کرد و نيز با توليد سالانه چهار ميليارد و 120 ميليون کيلووات ساعت برق، چهارمين سد بزرگ ترکيه خواهد بود.
درياچه سد ايليسو بعد از آبگيري سالانه 1.3 ميليارد ليره(حدود 370 ميليون دلار) درآمد نصيب ترکيه خواهد کرد.
براي احداث اين سد بيش از هفت ميليارد ليره(حدود 2 ميليارد دلار)، براي حفظ آثار تاريخي واقع شده در محدوده اين سد 350 ميليون ليره(100 ميليون دلار) و براي خريد اراضي، انتقال و اسکان اهالي نيز بيش از 2 ميليارد و 750 ميليون ليره(785 ميليون دلار) هزينه شده است.
اين سد علاوه بر اشتغال 40 هزار نفري در زمان احداث و به همين ميزان اشغال پس از بهره برداري، بیش از 121 هزار هکتار از اراضي ديم در حوزه پاياب ترکيه را به اراضي آبي مدرن تبديل خواهد کرد.
تاکنون تعداد 727 سد در ترکيه ساخته شده است و با تکميل سدهاي در دست ساخت، تعداد سدهاي ترکيه در پنج سال آينده به 2 برابر کنوني خواهد رسيد.
سد ایلیسو فقط یک بخش پروژه گاپ است:
پروژه گاپ در منطقه کرد نشین ترکیه اجرا میشود و شامل برنامه و اهداف زیر است:
- ارتقای اقتصادی، سیاسی و فرهنگی در جنوب شرقی ترکیه
- آب برای آبیاری مناطق کشاورزی جدید. ( این پروژه زمین کشاورزی را به 17000 کیلومتر مربع افزایش خواهد داد )
- تولید برق، ساخت زیرساخت های لازم مانند مدارس، مراکز بهداشتی و راه های توسعه آینده.
- افزایش کیفیت زندگی در تمامی حوزه های زندگی اجتماعی: گسترش دسترسی به آموزش و اینترنت، ایجاد شغل های جدید و رفع شکاف طبقاتی در شرق و غرب ترکیه
- و همچنین ایجاد زیرساخت های خدماتی شهری و روستایی، حمل و نقل ، صنعت ، آموزش و پرورش، بهداشت و درمان در یک پروژه یکپارچه.
سد ایلی سو و پروژه گاپ، تهدید زیست محیطی یا تنگ نظری و حسادت!
هر دو سد ایلیسو ترکیه و سد موصل عراق سمت شمالغرب ایران هستند.
روی رود فرات به محض ورود به کشور عراق سد موصل رو احداث کرده اند که از بزرگترین سد ایران یعنی سدکرخه بزرگتر است! و یازده میلیارد متر مکعب ظرفیت داره. (از سد ایلیسو بزرگر است)
اگر سد ایلیسو محیط زیست را تخریب میکند که اینهمه در بوق و کرنا میکنند پس نقش سد موصل با یازده میلیارد متر مکعب ظرفیت در تخریب زیستی چیست!؟و همچنین نقش سدهای طبقه و حدیثه که روی دجله و فرات احداث شده اند چیست؟
بهتره برای جواب دادن به این سوال و شفافتر شدن قضیه اینطور بگوییم: مسأله آنها سد و محیط زیست نیست، مسأله ای که برای آنها اهمیت دارد این است که سد در کدام سمت مرز واقع شده است.
جالب اینست که منتقدان پروژه گاپ و ایلی سو اغلب مسایل و مشکلات زیستی ایران و حتی عراق رو در حالی به این سد و پروژه ارتباط میدن که هنوز این سد آبگیری نشده!
واقعیت این است که ایران ، مشکلات زیستی بسیاری همچون آلودگی هوای کلانشهرها، خشک شدن دریاچه ارومیه، خشک شدن زاینده رود، جنگل زدایی،فرسایش خاک (در سال ۲۰۱۱ ایران از نظر فرسایش خاک رتبه بدترین کشور جهان را داشت.) و... دارد. و طبق اعلام نهاد پژوهشی محیط زیستی در آلمان موسوم به Germanwatch ایران در بین 10 کشور مخرب محیط زیستی جهان قرار گرفته است و صدای بلند اعتراضات در مورد ایلیسو شاید روش خوبی برای انحراف افکار عموم از وقایع زیست محیطی داخلی باشد.
و برای تحریک حداکثری افکار عمومی این پروژه عظیم را پروژهای اسرائيلی معرفی میکنند!
سفیر ترکیه در عراق چندی قبل ضمن تاکید به اینکه ترکیه بدون رایزنی با کشورهای همسایه در زمینه سد ایلیسو گام برنخواهد داشت، گفت: در این خصوص نه گام های تک جانبه بلکه گام های مشترک برداشته میشود. آبگیری از این سد به معنی قطعی آب نیست. توافقنامه امضا شده در تاریخ 15 می نیز در خصوص چگونگی جریان این آب میباشد.